اشتراک گذاری در ...

آئین نامه طراحی ساختمان‌ها در برابر زلزله (استاندارد 2800) ویرایش پنجم

مجموعه قوانین

فرمت فایل: zip

نویسنده: كميته دائمي بازنگري آيين‌نامه طراحي ساختمان‌ها در برابر زلزله

ناشر: مركز تحقيقات راه، مسكن و شهرسازي

ویرایش: ویرایش پنجم 1405

درباره فایل

ویرایش پنجم آئین نامه طراحی ساختمان‌ها در برابر زلزله که در جلسه مورخ 1404/12/03 به تایید کمیته دائمی این ویرایش رسید، پیرو ابلاغیه شماره 207783/100/02 مورخ 1404/12/27 به تایید مقام عالی وزارت رسیده است.

سازمان برنامه و بودجه کشور، به استناد ماده (34) قانون احکام دائمی برنامه‌های توسعه کشور و سند نظام فنی و اجرایی یکپارچه کشور، ضوابط طراحی لرزه‌ای ساختمان‌ها (آیین نامه طراحی ساختمانها در برابر زلزله – ویرایش پنجم)، را در قالب بخشنامه شماره 49981/1405 مورخ 1405/02/13 به صورت لازم الاجرا ابلاغ نمود.

شایان ذکر است که ویرایش چهارم استاندارد 2800 تا پایان شهریور ماه 1405 اعتبار دارد و تا آن زمان استفاده از هر دو ویرایش مجاز است و پس از آن ویرایش چهارم منقضی خواهد شد.

درباره ویرایش پنجم استاندارد 2800

زلزله یکی از پدیده‌های طبیعی و اصلی‌ترین مخاطره طبیعی در فلات ایران است. با گسترش پهنه‌های سکونتگاهی و افزایش ساخت و ساز در بخش‌های مختلف کشور، و به تبع آن افزایش جمعیت، تامین عملکرد مطلوب برای ساختمان‌ها در برابر زلزله و کاهش میزان خسارات و تخریب‌های ناشی از آن مورد توجه قرار گرفت. پس از زلزله ویرانگر 10اُم شهریور 1341 بوئین زهرا، وجود راهکارهای محاسباتی و اجرائی برای تامین ایمنی ساختمان‌ها در برابر زلزله، بعنوان یکی از نیازهای اساسی کشور احصاء گردید و متعاقب آن، با مشارکت مبرزترین مهندسین حوزه ساختمان وقت، طی سال‌های 1343 تا 1348 اولین سند رسمی کشور برای حفاظت ساختمان‌ها در برابر زلزله منتشر گردید.

اگرچه این سند ملاحظات لازم در تامین ایمنی ساختمان‌ها را به خوبی و بعضاً در قالب تجویزهای مهندسی ارائه می‌نمود اما پس از زلزله طبس در سال 1357، لزوم تدوین یک «آیین‌نامه» جامع برای طراحی ساختمان‌ها در برابر زلزله بیش از پیش مشخص گردید. بر همین اساس و با عنایت به دغدغه مطرح شده از سوی مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، کمیته علمی تدوین آیین‌نامه طراحی ساختمان‌ها در برابر زلزله در این مرکز تشکیل شد و علیرغم حاکم بودن شرایط سال‌های ابتدایی انقلاب و جنگ تحمیلی 8 ساله بر کشور، پیش نویس اولین ویرایش آن در سال 1366 منتشر و در سال 1367 توسط هیات محترم وزیران ابلاغ گردید.

نظر به اهمیت موضوع، تشکیل کمیته دائمی تدوین ویرایش‌های بعدی این آیین‌نامه – حتی پیش از تعریف، تصویب و پیاده‌سازی قوانین و نظامات مهندسی در کشور – در دستور کار مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی قرار گرفت و پیرو آن، ساختار فعالیت کارگروه‌های ذیل این کمیته نیز تعریف و مصوب گردید.

به این ترتیب، این مرکز در بازه‌های زمانی مشخص؛ با در نظر گرفتن تجارب حاصل از وقوع زلزله‌های شاخص در کشور، از جمله زلزله رودبار و منجیل در سال 1369، زلزله قائنات، آوج، بم و زرند در فاصله سالهای 1376 تا 1383، زلزله بروجرد در سال 1385 و زلزله کرمانشاه (سرپل ذهاب) در سال 1396 یا پس از معرفی نظامات جدید ساخت و ساز در کشور، نسبت به تدوین و انتشار ویرایش‌های مختلف این آیین‌نامه اقدام نمود.

در تدوین ویرایش‌های این آیین‌نامه، از دهه 60 و در مقاطع زمانی مختلف، ضمن دعوت از اساتید برجسته متخصص در این حوزه و مجرب‌ترین مهندسان کشور برای مشارکت در این امر ملی، به طور همزمان به دو موضوع «پیشرفت در حوزه‌های مختلف علوم مرتبط و تغییر و تحول در آیین‌نامه‌های معتبر دنیا» و «نیازهای بومی و ظرفیت‌های موجود در کشور» توجه شده و پس از ابلاغ سیاست‌های کلی نظام توسط مقام معظم رهبری در سال 1384، این موضوعات متناظر با وظایف دولت در زمینه «پیشگیری و کاهش خطرات ناشی از سوانح طبیعی و حوادث غیرمترقبه» دنبال شده‌است. به این ترتیب، در هر ویرایش، گام‌های موثری در کاهش آسیب‌پذیری ساختمان‌ها برداشته شده است.

لازم به یادآوری است که پیرو ابلاغ ویرایش دوم این آیین‌نامه در سال 1378 و نظر به اهمیت استانداردسازی فرآیندها و فعالیت‌ها، این ویرایش در جلسه مورخ 1379/06/27 كميته ملي استانداردهاي مهندسي ساختمان و مصالح و فرآورده‌هاي ساختماني سازمان ملی استاندارد بررسی و در قالب استاندارد ملي ايران به شماره 2800 به تصويب رسيد.

تدوین ویرایش پنجم آیین‌نامه طراحی ساختمان‌ها در برابر زلزله از خردادماه سال 1398 در دستورکار مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی قرار گرفت و به طور رسمی، با تشکیل اولین جلسه کمیته دائمی این ویرایش در تاریخ 1398/08/23 آغاز گردید.

در این ویرایش، بررسی دقیق «ضوابط لرزه‌ای سایر کشورها؛ تجارب موجود از زلزله‌های ایران و سایر کشورها؛ ضوابط فعلی موجود در مباحث مقررات ملی ساختمان برای طراحی سازه ساختمان‌ها؛ ضوابط و رویه‌های حاکم بر طراحی، نظارت و اجرا بر اساس ساختار تبیین شده توسط سازمان نظام مهندسی ساختمان کل کشور؛ نیازهای عملیاتی و اجرایی جامعه مهندسی؛ ظرفیت‌های علمی، اقتصادی و اجرایی موجود در صنعت ساخت و ساز کشور و در نهایت، نیاز و درخواست بهره‌برداران از ساختمان‌های موضوع این آیین‌نامه» مبنای عمل قرار گرفته و گام‌های مهمی در جهت اهداف توسعه‌ای و با هدف ارتقاء ایمنی ساختمان‌ها و بهبود عملکرد آنها در برابر زلزله برداشته شده‌است.

ضمن آنکه، در موضوعاتی از جمله تهیه نقشه‌های شتاب طیفی، معرفی گروه‌های طراحی لرزه‌ای، تدقیق مشخصات لرزه‌ای سیستم‌های ساختمانی، توجه به تحلیل‌های غیرخطی و طراحی مبتنی بر عملکرد، معرفی رویکرد افزایش تاب‌آوری لرزه‌ای، توسعه موضوعات ژئوتکنیکی، معرفی ضوابط ساختمان‌های مجهز به سامانه‌های جداسازی لرزه‌ای و میراگرها و بسیاری موارد دیگر، رویکردهای به روز و کارآمدی ارائه شده است. اهم تغییرات ویرایش پنجم در مقایسه با ویرایش چهارم، به شرح زیر و به اختصار عبارتند از:

تدقیق اهداف طراحی
تدقیق زلزله‌های مبنای طراحی
تدقیق اطلاعات مربوط به خطرپذیری ساختگاه و ارائه نقشه‌های شتاب طیفی (به جای نقشه‌های پهنه بندی خطر لرزه‌ای)
ارائه تعریف «گروه‌های طراحی لرزه‌ای» با هدف ارتقاء ضوابط ایمنی ساختمان‌ها با منظور کردن اثر همزمان مشخصات ساختگاه، اهمیت ساختمان و نوع سیستم باربر لرزه‌ای
ارتقاء اطلاعات مرتبط با طبقه بندی نوع زمین
تدقیق مشخصات لرزه‌ای سیستم‌های باربر لرزه‌ای
به روز رسانی و تدقیق ملاحظات طرح لرزه‌ای سازه
تدقیق و توسعه الزامات متناظر با طراحی لرزه‌ای سازه‌های غیرساختمانی
تدقیق و توسعه الزامات متناظر با طراحی لرزه‌ای اجزاء غیرسازه‌ای
تدقیق و توسعه الزامات متناظر با طیف وسیعی از ملاحظات ژئوتکنیک لرزه‌ای و ناپایداری‌های زمین ناشی از زلزله از جمله روانگرایی، گسترش جانبی، ناپایداری شیروانی‌ها، فرونشست و گسلش
ارائه ضوابط حائز اهمیت برای ساخت و ساز در پهنه‌های گسلی
ارجاع ضوابط ساختمان‌های بنایی به مبحث هشتم مقررات ملی ساختمان
ارائه ضوابط ساختمان‌های مجهز به جداسازهای لرزه‌ای و میراگرها
ارائه مبانی افزایش تاب‌آوری لرزه‌ای ساختمان‌ها

لازم به ذکر است؛ تهیه نقشه‌های شتاب طیفی که در این ویرایش و برای اولین بار برای کل کشور ارائه می‌شود، از سال 1390 و پیرو دغدغه مطرح شده از سوی امور نظام فنی و اجرایی سازمان برنامه و بودجه کشور و پشتیبانی ایشان عملیاتی گردید.

در بدو امر، این نقشه‌ها توسط پژوهشکده علوم زمین زیر نظر امور نظام فنی و اجرایی و با نظارت هیاتی متشکل از متخصصین امر برای بخش‌هایی از کشور تهیه شد. با توجه به تصمیمات اتخاذ شده در کمیته‌های تدوین ویرایش پنجم آیین‌نامه طراحی ساختمان‌ها در برابر زلزله در خصوص تدقیق مشخصات خطرپذیری لرزه‌ای در کل کشور و پیرو همکاری موثر و تبادل اطلاعات صورت گرفته فی ما بین مرکز و امور نظام فنی و اجرایی، پژوهشکده علوم زمین نسبت به تکمیل نقشه‌های شتاب طیفی برای کل کشور و تدقیق آن‌ها بر اساس نیازهای آیین‌نامه و زیر نظر کمیته هماهنگی و کارگروه‌های پهنه بندی و طیف اقدام نمود.

فرآیند تدوین ویرایش پنجم آیین‌نامه طراحی ساختمان‌ها در برابر زلزله، با همت و دغدغه‌مندی مسئولانه جمع 70 نفره اعضای کمیته‌ها و کارگروه‌های تدوین، بدون وقفه و مجدانه دنبال گردید و در این فرآیند، ارتقاء قابل ملاحظة این ویرایش نسبت به ویرایش‌های قبلی، همسو با اسناد مرجع بین‌المللی، مد نظر قرار گرفت.

در تهیه این ویرایش، بیش از 21.000 نفر-ساعت برای تدوین 7 فصل، 11 پیوست و 2 نقشه شتاب طیفی صرف شده است که بیش از 1.600 نفر-ساعت به جلسات مدیریتی و راهبردی، بالغ بر 7.000 نفر-ساعت به جلسات تخصصی، حدود 8.900 نفر-ساعت به مطالعات پژوهشی خارج از جلسات برای تهیه محتوای فنی جلسات و حدود 3.500 نفر-ساعت برای تهیه نقشه‌های شتاب طیفی و سامانه خطرپذیری متناظر با آن تخصیص یافته است.

پیش‌نویس‌های مرحله‌ای این ویرایش، در اسفندماه 1400، اسفندماه 1401 و خردادماه 1403 برای اظهارنظر و بررسی‌های درون کمیته‌ای و در اسفندماه 1403 برای اظهارنظر عمومی ارائه و متناسب با بازخوردها و نظرات دریافتی، تدقیق گردیده‌است. نسخه نهایی این ویرایش در سوم اسفندماه 1404 و در آستانه روز مهندس، به تایید کمیته دائمی این ویرایش رسید و با نظر مساعد مقام عالی وزارت راه و شهرسازی، در تاریخ 1404/12/27 جهت بهره‌برداری مهندسین ابلاغ گردید.

مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی مراتب قدردانی خود را از حمایت‌های سرکار خانم دکتر فرزانه صادق، مقام عالی وزارت راه و شهرسازی، از فرآیند تدوین و ابلاغ این سند و همچنین، همکاری ارزشمند «امور نظام فنی و اجرایی سازمان برنامه و بودجه کشور» و «سازمان ملی زمین و مسکن» در پشتیبانی و تامین نیازهای عملیاتی ویرایش حاضر اعلام می‌دارد و ضمن گرامیداشت یاد و خاطره اعضای کمیسیون تدوین آیین‌نامه طراحی ساختمان‌ها در برابر زلزله در سال 1357؛ به ویژه آقایان مهندس علی‌اکبر معین‌فر و دکتر حسن سروی، که با توجه ویژه به موضوع زلزله، ساختار تدوین این سند ملی را بنا نهادند؛ «ویرایش پنجم این آیین‌نامه» را جهت استفاده موثر جامعه مهندسی ارائه می‌نماید.

سیر تکامل و سابقه تدوین این آیین‌نامه و تاثیر آن در کاهش آسیب پذیری ساختمان‌ها، موید این مطلب است که این مرکز به پشتوانه انجام مطالعات کاربردی و توسعه‌ای و با بهره‌مندی از تجربه، تخصص و توان علمی اعضای محترم کارگروه‌ها و کمیته‌های تدوین در تمامی ویرایش‌ها و حمایت‌های سازمان‌های مختلف همکار در موضوع، موجبات بالندگی این آیین‌نامه طی سال‌های متمادی را فراهم آورده و به واسطه اتکا به ساختار تدوین این سند، جایگاه این آیین‌نامه بعنوان یک دستاورد ملی با عمری در حدود نیم قرن را قوام بخشیده است.

از این رو، در ادامه نیز با برنامه‌ریزی تدوین ویرایش ششم بر اساس پیشرفت‌های روز مهندسی و با هدف رفع مسائل و مشکلات، از هیچ تلاشی در جهت استمرار اثربخشی این آیین‌نامه در ارتقاء تاب‌آوری و بهبود عملکرد ساختمان‌ها در برابر زلزله فرو گذار نخواهد کرد.

نقشه‌های شتاب طیفی – نسخه مصوب اسفند 1404

مقادیر شتاب طیفی زلزله بیشینه مورد نظر با میرایی 0.5 بر روی سنگ بستر در زمان تناوب 0.2 ثانیه (S_S) و مقادیر شتاب طیفی زلزله بیشینه مورد نظر با میرایی 0.5 بر روی سنگ بستر در زمان تناوب 1.0 ثانیه (S₁) براساس دو نقشه پیوست تعیین و در ویرایش پنجم آیین نامه طراحی ساختمانها در برابر زلزله مورد استناد قرار می گیرد.

تدقیق نقشه‌های شتاب طیفی به صورت مستمر زیر نظر کمیته دائمی آیین‌نامه طراحی ساختمان‌ها انجام خواهد شد و اطلاع رسانی لازم در خصوص انتشار آخرین نقشه‌های قابل استناد، از طریق سایت رسمی مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی یا دبیرخانه دائمی آیین‌نامه صورت خواهد گرفت. تا زمان انتشار نسخه بعدی، نقشه‌های مصوب اسفند 1404 مبنای عمل خواهد بود.

این نقشه‌ها در همان فایل زیپ استاندارد قرار داده شده است.

مواردی در خصوص نسخه الکترونیک ویرایش پنجم آیین نامه طراحی ساختمان‌ها در برابر زلزله

پیرو انتشار نسخه الکترونیک ویرایش پنجم آیین نامه طراحی ساختمان‌ها در برابر زلزله در تاریخ 29 اردیبهشت ماه 1405 و ضمن تشکر از دقت نظر کلیه مهندسین و بهره برداران از این سند، موارد زیر را به استحضار می رساند:

– برای رفع ابهام از جدول 2-6، این جدول به شکل زیر تغییر یافت:

دانلود استاندارد 2800 ویرایش 5 (آئین نامه طراحی مقابل زلزله)

– در قسمت ب از بند 3-10-2-6-4، اصلاحی با تغییر زیرنویس ها صورت پذیرفت و این بند به شکل زیر تغییر یافت:

– چرخش صفحه 38 کتاب، دقیقا منطبق بر صفحه آرایی منتج به چاپ صورت گرفته و مشکلی در نسخه چاپی نخواهد داشت. علی ایحال، سه صفحه مرتبط با جدول 3-1 و دو صفحه مرتبط با یادداشت‌های آن، به شرح فایل پیوست قابل بهره برداری است.

این فایل نیز در همان فایل زیپ استاندارد قرار داده شده است.